تولید نشا توتون: در ایران، کشت تنباکو (توتون و تنباکوی معسل) در سالهای اخیر رشد قابل توجهی داشته است.
آمار کشت و تولید تنباکو در ایران
سطح زیر کشت: بر اساس گزارشها، حدود ۷٬۰۰۰ هکتار از اراضی کشاورزی کشور به کشت توتون اختصاص دارد.
تولید سالانه: در ۹ ماهه نخست سال ۱۴۰۰، تولید انواع تنباکو به ۳٬۶۵۹ تن رسید که نسبت به مدت مشابه سال قبل، ۹۵.۵٪ افزایش داشته است.
تولید در استان بوشهر: استان بوشهر با حدود ۴٬۰۰۰ هکتار زیر کشت تنباکو، سالانه بین ۱۱ تا ۱۲ هزار تن محصول تولید میکند.
استانهای عمده کشت تنباکو
کشت توتون و تنباکو عمدتاً در استانهای گلستان، مازندران، گیلان، کردستان، آذربایجان غربی، اصفهان، خراسان رضوی، فارس، مرکزی و بوشهر صورت میگیرد.
صادرات تنباکو
صادرات تنباکوی معسل: در ۹ ماهه نخست سال ۱۴۰۰، صادرات تنباکوی معسل با ۲۱۸.۴٪ افزایش از ۱۳۷.۷ تن به ۴۳۸.۵ تن رسید.
نگرانیها
برخی کارشناسان نسبت به استفاده از بهترین زمینهای کشاورزی برای کشت توتون هشدار دادهاند، زیرا این امر میتواند امنیت غذایی کشور را تهدید کند.
کشت توتون و تنباکو در ایران (و بیشتر نقاط دنیا) عمدتاً به روش نشایی انجام میشود، نه مستقیم از بذر در مزرعه.
کشت نشایی توتون
روش کشت تنباکو در ایران (تولید نشا توتون)
تولید نشا (نشا توتون)
ابتدا بذر توتون یا تنباکو در خزانه یا سینیهای نشا کشت میشود. بذرها بسیار ریز هستند، بنابراین کنترل شرایط رطوبت، دما و نور بسیار مهم است. دوره رشد نشا معمولاً ۴ تا ۶ هفته طول میکشد تا گیاهچهها به اندازه مناسب برای انتقال به زمین اصلی برسند.
نشاکاری توتون در زمین اصلی
وقتی نشاها به ۱۵ تا ۲۰ سانتیمتر رسیدند، به زمین اصلی منتقل میشوند. نشاکاری اغلب با دست انجام میشود، ولی در برخی مناطق از دستگاههای نشاکار هم استفاده میشود.
مزرعه کشت توتون
تولید نشا توتون و انتقال نشا به زمین با استفاده از دستگاه بذرکار گلخانهای
یکی از بهترین روشها برای افزایش کیفیت و عملکرد در کشت توتون، استفاده از سیستم کشت نشایی است. در این روش، بهجای کاشت مستقیم بذر در زمین، ابتدا نشاها در محیطی کنترلشده تولید میشوند و سپس به زمین اصلی منتقل میگردند. مرحلهی نخست این فرآیند، تولید نشا توتون است که نقش تعیینکنندهای در موفقیت کشت دارد.
برای دستیابی به جوانهزنی یکنواخت و کاهش هدررفت بذر، استفاده از دستگاه بذرکار گلخانهای برای کاشت بذر توتون در سینی نشا توصیه میشود. این دستگاه با دقت بالا، بذر را بهصورت یکنواخت و در عمق مناسب در هر سلول سینی قرار میدهد که باعث افزایش سرعت کار، صرفهجویی در بذر، و یکنواختی در رشد نشاها میشود.
پس از کاشت بذر و فراهم شدن شرایط دمایی (۲۴ تا ۲۷ درجه) و رطوبت کافی در گلخانه، نشاها در مدت ۴ تا ۶ هفته رشد میکنند تا به مرحلهی ۴ تا ۶ برگ حقیقی برسند. در این زمان، انتقال نشا به زمین اصلی باید انجام شود. زمین باید قبلاً آمادهسازی شده باشد و این انتقال در ساعات خنک روز انجام گیرد تا شوک کمتری به گیاه وارد شود.
روش نشایی با استفاده از دستگاه بذرکار گلخانهای نه تنها موجب بهبود کیفیت و یکنواختی نشاها میشود، بلکه مدیریت بهتر مزرعه و افزایش بهرهوری را نیز در پی دارد. اگر در پی روشی علمی، دقیق و مقرونبهصرفه برای کشت توتون هستید، این رویکرد کاملاً توصیه میشود.
چرا کشت نشایی توتون، نه بذر مستقیم؟
بذر تنباکو بسیار کوچک و حساس است؛ در کشت مستقیم در زمین، بهسختی میتوان تراکم و رطوبت مناسب را کنترل کرد. با نشاکاری، رشد یکنواختتری حاصل میشود و بازده محصول بالا میرود. این روش باعث صرفهجویی در زمان رشد در مزرعه و مقابله بهتر با علفهای هرز و آفات اولیه میشود.
تقویم کشت تنباکو، از زمان کاشت بذر تا برداشت:
یک تقویم زمانی کشت توتون/تنباکو (با فرض مناطق معتدل مثل گلستان، گیلان یا بوشهر)
تقویم مراحل کاشت توتون و تنباکو (بازه زمانی تقریبی)
کاشت بذر در خزانه دی تا بهمن: بذرها در خزانه یا سینی نشا با دقت بالا کشت میشن. نور و رطوبت باید کنترل بشه.
آمادهسازی زمین اصلی اسفند تا فروردین: شخم، کوددهی پایه (مثل کود دامی پوسیده)، ضدعفونی خاک و تسطیح زمین انجام میگیره.
نشاکاری در زمین اصلی: فروردین تا اردیبهشت وقتی نشاها 4–6 هفتهای شدن، به مزرعه منتقل میشن. کشت در ردیفهای منظم انجام میشه.
داشت (مراقبت): اردیبهشت تا مرداد شامل آبیاری، کنترل علفهای هرز، مبارزه با آفات (مثل شته و کرم برگخوار) و تغذیه است.
برداشت برگها: تیر تا شهریور (بسته به نوع) برگها بهصورت مرحلهای و از پایین به بالا چیده میشن. هر مرحله با فاصله زمانی خاصی انجام میشه.
خشککردن و فرآوری: بلافاصله پس از برداشت برگها در سایه یا گرمخانه خشک میشن، بستهبندی و برای فروش یا فرآوری نهایی آماده میشن.
چرا استفاده از دستگاه بذرکار گلخانهای بهتر از کاشت دستی بذر توتون است؟
در روش سنتی، بذر توتون بهصورت دستی روی بستر یا داخل سلولهای سینی نشا پخش میشود که اغلب با مشکلاتی مانند توزیع غیریکسان، عمق کاشت نامناسب، و اتلاف بذر مواجه است. این عوامل منجر به رشد نامنظم، ضعف برخی نشاها و حتی کاهش تراکم موثر کشت در زمین اصلی میشوند.
در مقابل، دستگاه بذرکار گلخانهای با دقت بالا و سرعت قابلتوجه، بذرها را بهصورت یکنواخت و در عمق دقیق در هر خانه از سینی نشا قرار میدهد. این یکنواختی باعث میشود که همه نشاها رشد یکدستی داشته باشند و در زمان انتقال به زمین، همزمان و با کیفیت بالا آماده کشت باشند.
مزایای اصلی دستگاه بذرکار گلخانهای عبارتاند از:
صرفهجویی در مصرف بذر توتون (تا ۳۰٪ کاهش هدررفت)
افزایش سرعت و ظرفیت کاشت در مقایسه با نیروی انسانی
یکنواختی در توزیع بذر و سبز شدن نشا
کاهش وابستگی به نیروی کار ماهر
کاهش ریسک آلودگی و بیماری به دلیل عدم تماس مستقیم دست با بذر
استفاده از این دستگاه، بهویژه در کشتهای صنعتی یا نیمهصنعتی توتون، میتواند یک تحول بزرگ در کیفیت و بهرهوری تولید نشا ایجاد کند. به همین دلیل، بسیاری از تولیدکنندگان حرفهای بهسراغ این روش علمی و مکانیزه رفتهاند.
